Jan Hus

[sargon]

Jan Hus hakkinda wikipedi'de cok kisa bir yazi gördüm. Gördügüm kadariyla internette türkce olarak fazla bir kaynak da yok. Ben de almanca wikipedi'deki bilgileri cevirmeye karar verdim. Hem wiki'ye katkimiz olsun, hem de birseyler ögrenelim.



Jan Hus

Jan Hus (dogumu muhtemelen 1370, Husinec, Okres Prachatice, ölümü 6 Temmuz 1415, Konstanz’da yakilarak infaz), ayni zamanda Johannes Huss, hiristiyan reformcu ve sehit. Papaz ve bir dönem Prag üniversitesinin rektörü. Jan Hus’un yakilarak infaz edilmesinden sonra onun eserlerine dayanarak Hussi hareketi gelisti.

Egitimi

Babasi muhtemelen bir arabaci olan Jan Hus, Prachatice’de latin okulunda, 1390’dan sonra da Prag’da egitim aldi. Prag Universitesindeki egitiminden sonra 1396 yilinda yüksekokul ögretmenligine basladi. Cek harflerindeki diyakritik isaretler (http://tr.wikipedia.org/wiki/Diyakritik_i%C5%9Faretler)in (Türkcedeki c ve s harfine eklenen cengeller gibi ama sesli harflere konuluyor) ve hatsek (bu da sessiz harflere konuluyor. Bizim g’nin üstüne koydugumuz isaret gibi) isaretlerinin öncüsü kabul edilir.

Bohemya krali Wenzels’in kizkardesi Anna’nin Ingiltere krali II. Richard ile evlenmesinden sonra Oxford Universitesinde okuyan Cek asilleri Oxford’li teolog John Wycliff’in önce felsefi sonra da teolojik ve kilise politikalarina dair yazilarini Prag’a getirmeye baslamislardi. Prag Jerome’si araciligiyla 1398’den itibaren Wycliff’in ögretileri ile tanisti. Wycliff, Ingilteredeki din adamlarinin ahlaki cöküsünü göstererek kilisenin dünyevi güc ve servetlere yüz cevirmesi gerektigini yaziyordu.

Jan Hus 1398’de teoloji egitimi yapmaya basladi ve 1400’de papaz olarak kutsandi. 1401 yilinda ise felsefe fakültesinin dekani yapildi. 1402’de profesör oldu ve 1409’dan 1410’a kadar Prag üniversitesi rektörlügünü yapti. Teoloji ve felsefe dersleri verdi.

[milomanara]

Eline sağlık sargon, çok güzel olmuş.

Ölümünden sonra iki ayaklanma çıkmış, birincisini hussiler ikincisini kral kazanmış ama Çek tarihinde hep etkili olmuş bu amca. Hatta Çekoslovakya'nın bağımsızlık tarihini Hus'un ölüm yıl dönümü olan 6 Temmuz'a denk getirmişler[1 (http://www.botav.org/jan-hus/)].

[sargon]

Milomanara, bu yazinin tümünü cevirmeyi istiyorum, dün aksam zamanim olmadi pek, cevirdikce buraya koyup, en son wiki'ye yükleyecegim.

[digeri_1]

çok güzel bir başlık , gerisi gelirse çok da iyi olur, emeğinize sağlık !

[sargon]

Rahip ve Vaiz olarak Etkileri

Rahip Hus 1402’den sonra eski Prag’da yer alan Bethlehem kilisesinde Cek dilinde vaazlar vermeye basladi ve dini ayinlar sirasinda Cek dilinde birlikte ilahiler söyleme anlayisina öncülük etti. Hus, önce Hasenberg baspiskoposu Zbynko Zajíc sayesinde büyük bir prestij kazandi ve bircok defa Konsil olarak secildi. Bayern kralicesi Sophie’nin günah cikarttigi rahip oldu. Hus, zamanin genel düsünce bicimine ve moda olmus aliskanliklara karsi cikiyor, halkin degisik kesimlerine, özellikle de kunduracilar, sapkacilar, kuyumcular, sarap tüccarlari ve hancilara güclü ve erdemli bir yasam bicimi sürdürmek üzerine vaazlar veriyordu.

Hus, John Wyclif’in eserlerinin etkisi ile kilisenin dünyevi mal varligini, din adamlarinin paraya doymazligini ve bunlarin cürümüslügünü anlatiyordu. Cosku icinde dünyevilesmis olan kilisenin bir reformdan gecmesi icin mücadele ediyor; yerlesmis bir anlayis olan dini konularda Papa’nin son karar mercii oldugunu reddedip, dini konulardaki otoritenin sadece Incil oldugunu ileri sürüyordu. John Wyclif’ten kader anlayisini devralmis, buna herkesin kendi ulusal dilinde ibadet etmesi anlayisini eklemisti.

1408’de Prag baspiskoposu 1408’de Hus’un ögretilerini duydu ve onu konsillikten azletti. Ama Hus yetkilerinin alinmasini umursamadi ve papalik ve piskoposluk kurumuna karsi vaazlarini sürdürdügü gibi Bohemya’nin önemli bir kesimini de kendi safina cekmeyi basardi.

Prag baspiskoposunun reform isteklerini bastirabilmek icin buldugu yöntem söyleydi: O zamanki üc Papa’dan biri olan V. Alexander’e basvurdu ve Hus icin John Wyclif’in kitaplarini iade etmesi ve ögretilerini reddettigini ilan etmesi seklinde bir ceza verilmesini sagladi. Bunun disinda da kilisenin ögretileri disindaki bütün ögretiler yasaklandi. Hus’un cezasi 9 Mart 1410’da ilan edildi Wyclif’e ait 200’den fazla el yazmasi kitap resmi olarak yakildi ve Hus hakkinda Roma’da dava acildi. Hus’un Roma’daki savunmacisinin basarisiz olmasi üzerine 1410 Temmuzunda kilise Hus’u afaroz etti. Papa 23. Johannes Hus’u Subat 1411’de lanetledi. Hus hakkinda Prag’dan sürgün karari cikarildi. Bunun üzerine Prag’da protestolar yapilmaya baslandi.

Hus’un cok sevilmesinden ve halkin yaptigi gösterilerin doruga ulasmasindan dolayi Hus, kralin korumasi altinda bir yil daha Prag’daki vaazlarini sürdürmeyi basardi. Papa 23. Johannes hacli ordusuna katilmasi ve günah cikarmasi seklinde bir karar verdiyse de Hus bunu dinlemedi ve kacti.