Natan
02-05-2010, 12:10
Hristiyanlığın Avrupaya yayılmasını sağlayan ve bu inancın mimarı sayılan Aziz Pavlus ,Tüm dünyasal hükümetlerin Tanrı trafından idare edildiğini öğretmekteydi. (Rom.13.Bölüm) Ve Ona göre Kilise siyasal iktidarın hizmetine girmelidir.
Bu nacizane çalışmamda Bizans'ta Kilise Devlet ilşkisini göstermeye çalışacağım.
Siyasal İhtidarın Bir Parçası Olmak
Kilise çok uzun bir zamandır dünyada kurulacak ve Onun bir kısmı olacak bir krallık "hayal" etti. Bizans İmparatorluğunun başkenti( Constantiopolis/Şimdi İstanbul) din ile siasetin nasıl iç içe girdiğini gözler önüne serer.
http://media-2.web.britannica.com/eb-media/33/7033-004-F984BC9C.gif
(Bizans İmparatorluğunun sınırları)
Dinin geleneksel olarak büyük rol oynadığı bir toplumda merkezi Constantiopolis'te olan Bizans Kilisesi büyük bir güce sahiti.Kilise tarihçisi Christou şöyle bildiriyor : " Bizanslılar yeryüzünde imparatorluklarının Tanrının Krallığının bir görünümü olduğuna inanıyorlardı." Bununla birlikte İmparatorluklarda iktidarda bulunanlardan bazıları buna inanmıyordu. Sonuç olarak Devletle kilise arasında bazen fırtınalar kopuyordu. "Constantinopolis Piskoposları çok çeşitli davranış tarzları sergilediler ;güçlü bir Hükümdara korkakça uşalık etmek ..,iktidarda bulnanlarla verimli bir iş birliği ..,ve imparatorun isteğine cesaretle karşı çıkmak bunlardan bazılarıdır. " (1)
Doğu kilisesinin başı olan Constantinopolis patriği çok nüfüzlü bir kişi oldu. İmparatora taç giydirdiği için Ondan Ortodoksluğun adık bir savunucusu olmasını beklerdi. Ayrıca Patrik kilissenin geniş kaynaklarını elinde bulundurduğu için çok da zengindi. Onu gücü sayısız Rahibin üzerindeki yetkisi olduğu kadar sıradan halkın üzerindeki nufuzundan da kaynaklanıyordu.
Patrik çoğunlukla İmparatora karşı koyabilecek güçteydi. Onu aforoz etmekle tehtit ederek ,Tanrı adına kendi isteğini kabul ettirebilirdi veya İmparatorları tahtan indirebilecek başka yöntemlere başvurabilirdi.
Başkentin dışındaki sivil yönetim yavaş yavaş çöktükçe ,piskoposlar şehirlerinde ,seçilmelerine yardım ettikleri eyalet valileri kadar güçlü adamlar olmaya başladılar.Böylece gerek siyaset,gerekse ticari konularda söz söyleme hakkına sahip oldular. Yani din de dahil herşey Onların tekelindeydi.
GÖKLERDE YÜRÜYEN BİR TANRI GİBİ
Patrik Michail Keroullarios'un çevresindeki olaylar ikilisenin başının ihtirasları ve devlet işlerinde oynadığı rolü görmemize yardımcı olur. Kerollarios patrikliği ele geçirikten sonra gözlerini daha yükseklere çevirdi. Çevresinde sert ,katı,küstah biri olarak bilinip hatta bir tanıma göre göklerde yürüyen bir Tanrı edasında hareket etmekteydi.
Patrik Keroullarios sivrilme arzusuyla ,1054'te Romadaki Papadan ayrılarak kilisedeki bölünmeyi körükledi ve bu bölünmeyi desteklemesi için İmparatordan destek aldı.Bu zaferden çok memnun olan Patrik , VI.Michail'in tahta geçirilmesini sağladı ve onun güçlenmesine yardım etti. Bir yıl sonra ise onu tahtan indirmeye zorladı.Onun yerine İsaakios Komnenos'u geçirdi.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Histamenon_nomisma-Isaac_I-sb1776.jpg
(I. İsaakios Komnenos )
Bu sefer Patriklikle İmparatorluk arasındaki çekişme kızıştı. Patrik Keroullarios halkın desteğini arkasına alarak dehtitler savurup taleplerde bulunarak şiddete başvurdu.O çağın bir tarihçisi şunu belirtti :" İmparatorun önceden tahttan indirileceğini bildirerek bayağı ve kaba bir dille 'Aptal adam, seni ben seçtim ,mahveden de ben olacağım '" Ne var ki İmparator onu tutuklattı ve İmroz' sürdü.
Böyle örnekler Constantinopolis Patrikliğinin ne büyük sıkıntıya yol açabildiğini ve ne bbüyük bir cüretle İmparatora kafa tutabileceğini gösterir.
Kilise Görevlerinin Alınıp Satılması
Yukarıda görüldüğü gibi kilise ve devlet işleri iç ice geçmiş ayrılmaz bi parça olmuştu. Üstelik çok sayıda Din adamı vardı ve onların dinsel faliyetleri çok miktarda para gerektiriyordu. Yüksek mevkideki din adamlarının çoğu lüks içinde yaşıyordu. Kilise güç ve servet kazandıkça havariler dönemindeki yoksulluk politikası yok oldu. Bazıları parayla papaz ve piskopos oldular. Kilise görevlerinin parayla alınıp satılması kilisenin en üst mevkilerine kadar ilerledi. Zengin lobiler tarafından desteklenen din adamlaı Kilise görevlerini almak için imparatorun huzurunda birbiriyle yarışıyordu.
http://farm4.static.flickr.com/3093/2923440459_b5ee3cc89b.jpg
(İmparatoriçe Zoe )
Aynı zamanda Kıdemli dinsel liderleri etkilemek için rüşvet de kullanılıyordu.
İmparatoriçe Zoe ,Kocası III.Raomanos'u öldürtüp sevgilisi ve müstakbel imparator IV.Michail'le evlenmek istediğinde dönemin Patriğini saraya getirtmiş , Paskalya yortusu sırasında değerli armağanlar karşısında Patrik Yeni İmparatoru kutsadı.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Miliaresion-Romanus_III-sb1822.jpg
(III. Romanos Agriros )
İmparatora Uşaklık
Bizans İmparatorluğunun tarihi boyunca İmparator fiili atama görevini bazen İstanbul Patriği seçerken de kullanıldı.Böyle dönemlerde hiç bir patrik ,İmparatorun isteğine karşı gelemez. karşı gelse de uzun süre böyle devam etmezdi.
İmparator II.Andronikos , dokuz kez patriklik değiştirmeyi gerekli görmüştür.Böyle durumlarda amaç en uysal ve itaatkar kişiyi patriklik koltuğuna oturtmaktır. Bir tarih kitabına göre ; " Ne kadar kanunsuz olursa olsun , her dileğini yerine getirmek ve onu memnun etmeyen herşeyden uzak durmak üzere", yazılı olarak söz vermişti.(2) İmparator iki kez ,imparatorluk hanedanından bir prensi patrik olarak atayarak kiliseye istediklerini yaptırmayı denediler. İmparator I.Romanos daha 16 yaşında olan oğlu Theophylact'ı Patriklik görevine getirdi.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Hexagram-Constans_II_and_Constantine_IV-sb0995.jpg
(I.Romanos ve 16 yaşında Patrik olan oğlu Theophylact )
İmparator yanındaki Patrikle birlikte kilise konsil ve sinodlarına başkanlık eder , tartışmaları idare edip,iman esaslarını belirler ,Piskoposluktan ayrılan heretiklerle tartışırdı. Heretik ( sapkın ) olarak adlandırdıklarının cezası en etkili olan KAZIKTA ÖLÜM dü.İmparator ayrıca kilise konsilinde belirlenen maddeleri de onaylardı.
Altıncı yüzyılda yaşamış bir patrik şöyle dedi : Kilisede İmparatorun istek ve emirlerine aykırı hiç bir şey yapılmamalı. " Saray çevresindeki imparatorlar rahat,uysal tabiatlı, akıllıca yapılan iltimaslara ve pazarlıklara açık adamlar olup ,üstleri gibi genelde olup bitenler ses çıkarmazlardı.
http://remacle.org/bloodwolf/erudits/photius/StPhotios.jpg
(Din adamı /Ruhani olmamasına rağmen Patrik seçilen Photios )
Örneğin patrik İgnatios Başbakan Bardas'a komünyon vermek istmeyince Patrik tutuklanır ve sürgüne gönderilir. Onun yerine aslında din adamı olmamasına rağmen tüm din adamı yetkleri hızlıca yükseltilerek Photios getirilir. O patriklik için gerekli yeterliliğe sahip biri miydi ? Tarihçiler onun ihtiraslı ve eşsiz siyasi beceriye sahip biri olarak açıklıyor.
Ya da İmparator Herakleiosun bir adamı olan Phasisli Kyrosu Mısır eyaletinin bağımlılığını garantilemek için seçtiğini düünelim. İmparator ,Kyros'u hem patrik hem Mısır valisi olarak atamıştır.
saygılarımla
Kaynaklar :
1-The Oxford Dictionary of Byzantinum
2-The book of Byzantines
3-http://tr.wikipedia.org/wiki/I._%C4%B0saakios_Komnenos
4-http://www.orthodoximages.com/patrons_ding.html
5-http://www.britannica.com/EBchecked/topic/657706/Zoe
6-http://www.wegm.com/coins/romanusi.htm
Bu nacizane çalışmamda Bizans'ta Kilise Devlet ilşkisini göstermeye çalışacağım.
Siyasal İhtidarın Bir Parçası Olmak
Kilise çok uzun bir zamandır dünyada kurulacak ve Onun bir kısmı olacak bir krallık "hayal" etti. Bizans İmparatorluğunun başkenti( Constantiopolis/Şimdi İstanbul) din ile siasetin nasıl iç içe girdiğini gözler önüne serer.
http://media-2.web.britannica.com/eb-media/33/7033-004-F984BC9C.gif
(Bizans İmparatorluğunun sınırları)
Dinin geleneksel olarak büyük rol oynadığı bir toplumda merkezi Constantiopolis'te olan Bizans Kilisesi büyük bir güce sahiti.Kilise tarihçisi Christou şöyle bildiriyor : " Bizanslılar yeryüzünde imparatorluklarının Tanrının Krallığının bir görünümü olduğuna inanıyorlardı." Bununla birlikte İmparatorluklarda iktidarda bulunanlardan bazıları buna inanmıyordu. Sonuç olarak Devletle kilise arasında bazen fırtınalar kopuyordu. "Constantinopolis Piskoposları çok çeşitli davranış tarzları sergilediler ;güçlü bir Hükümdara korkakça uşalık etmek ..,iktidarda bulnanlarla verimli bir iş birliği ..,ve imparatorun isteğine cesaretle karşı çıkmak bunlardan bazılarıdır. " (1)
Doğu kilisesinin başı olan Constantinopolis patriği çok nüfüzlü bir kişi oldu. İmparatora taç giydirdiği için Ondan Ortodoksluğun adık bir savunucusu olmasını beklerdi. Ayrıca Patrik kilissenin geniş kaynaklarını elinde bulundurduğu için çok da zengindi. Onu gücü sayısız Rahibin üzerindeki yetkisi olduğu kadar sıradan halkın üzerindeki nufuzundan da kaynaklanıyordu.
Patrik çoğunlukla İmparatora karşı koyabilecek güçteydi. Onu aforoz etmekle tehtit ederek ,Tanrı adına kendi isteğini kabul ettirebilirdi veya İmparatorları tahtan indirebilecek başka yöntemlere başvurabilirdi.
Başkentin dışındaki sivil yönetim yavaş yavaş çöktükçe ,piskoposlar şehirlerinde ,seçilmelerine yardım ettikleri eyalet valileri kadar güçlü adamlar olmaya başladılar.Böylece gerek siyaset,gerekse ticari konularda söz söyleme hakkına sahip oldular. Yani din de dahil herşey Onların tekelindeydi.
GÖKLERDE YÜRÜYEN BİR TANRI GİBİ
Patrik Michail Keroullarios'un çevresindeki olaylar ikilisenin başının ihtirasları ve devlet işlerinde oynadığı rolü görmemize yardımcı olur. Kerollarios patrikliği ele geçirikten sonra gözlerini daha yükseklere çevirdi. Çevresinde sert ,katı,küstah biri olarak bilinip hatta bir tanıma göre göklerde yürüyen bir Tanrı edasında hareket etmekteydi.
Patrik Keroullarios sivrilme arzusuyla ,1054'te Romadaki Papadan ayrılarak kilisedeki bölünmeyi körükledi ve bu bölünmeyi desteklemesi için İmparatordan destek aldı.Bu zaferden çok memnun olan Patrik , VI.Michail'in tahta geçirilmesini sağladı ve onun güçlenmesine yardım etti. Bir yıl sonra ise onu tahtan indirmeye zorladı.Onun yerine İsaakios Komnenos'u geçirdi.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Histamenon_nomisma-Isaac_I-sb1776.jpg
(I. İsaakios Komnenos )
Bu sefer Patriklikle İmparatorluk arasındaki çekişme kızıştı. Patrik Keroullarios halkın desteğini arkasına alarak dehtitler savurup taleplerde bulunarak şiddete başvurdu.O çağın bir tarihçisi şunu belirtti :" İmparatorun önceden tahttan indirileceğini bildirerek bayağı ve kaba bir dille 'Aptal adam, seni ben seçtim ,mahveden de ben olacağım '" Ne var ki İmparator onu tutuklattı ve İmroz' sürdü.
Böyle örnekler Constantinopolis Patrikliğinin ne büyük sıkıntıya yol açabildiğini ve ne bbüyük bir cüretle İmparatora kafa tutabileceğini gösterir.
Kilise Görevlerinin Alınıp Satılması
Yukarıda görüldüğü gibi kilise ve devlet işleri iç ice geçmiş ayrılmaz bi parça olmuştu. Üstelik çok sayıda Din adamı vardı ve onların dinsel faliyetleri çok miktarda para gerektiriyordu. Yüksek mevkideki din adamlarının çoğu lüks içinde yaşıyordu. Kilise güç ve servet kazandıkça havariler dönemindeki yoksulluk politikası yok oldu. Bazıları parayla papaz ve piskopos oldular. Kilise görevlerinin parayla alınıp satılması kilisenin en üst mevkilerine kadar ilerledi. Zengin lobiler tarafından desteklenen din adamlaı Kilise görevlerini almak için imparatorun huzurunda birbiriyle yarışıyordu.
http://farm4.static.flickr.com/3093/2923440459_b5ee3cc89b.jpg
(İmparatoriçe Zoe )
Aynı zamanda Kıdemli dinsel liderleri etkilemek için rüşvet de kullanılıyordu.
İmparatoriçe Zoe ,Kocası III.Raomanos'u öldürtüp sevgilisi ve müstakbel imparator IV.Michail'le evlenmek istediğinde dönemin Patriğini saraya getirtmiş , Paskalya yortusu sırasında değerli armağanlar karşısında Patrik Yeni İmparatoru kutsadı.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Miliaresion-Romanus_III-sb1822.jpg
(III. Romanos Agriros )
İmparatora Uşaklık
Bizans İmparatorluğunun tarihi boyunca İmparator fiili atama görevini bazen İstanbul Patriği seçerken de kullanıldı.Böyle dönemlerde hiç bir patrik ,İmparatorun isteğine karşı gelemez. karşı gelse de uzun süre böyle devam etmezdi.
İmparator II.Andronikos , dokuz kez patriklik değiştirmeyi gerekli görmüştür.Böyle durumlarda amaç en uysal ve itaatkar kişiyi patriklik koltuğuna oturtmaktır. Bir tarih kitabına göre ; " Ne kadar kanunsuz olursa olsun , her dileğini yerine getirmek ve onu memnun etmeyen herşeyden uzak durmak üzere", yazılı olarak söz vermişti.(2) İmparator iki kez ,imparatorluk hanedanından bir prensi patrik olarak atayarak kiliseye istediklerini yaptırmayı denediler. İmparator I.Romanos daha 16 yaşında olan oğlu Theophylact'ı Patriklik görevine getirdi.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Hexagram-Constans_II_and_Constantine_IV-sb0995.jpg
(I.Romanos ve 16 yaşında Patrik olan oğlu Theophylact )
İmparator yanındaki Patrikle birlikte kilise konsil ve sinodlarına başkanlık eder , tartışmaları idare edip,iman esaslarını belirler ,Piskoposluktan ayrılan heretiklerle tartışırdı. Heretik ( sapkın ) olarak adlandırdıklarının cezası en etkili olan KAZIKTA ÖLÜM dü.İmparator ayrıca kilise konsilinde belirlenen maddeleri de onaylardı.
Altıncı yüzyılda yaşamış bir patrik şöyle dedi : Kilisede İmparatorun istek ve emirlerine aykırı hiç bir şey yapılmamalı. " Saray çevresindeki imparatorlar rahat,uysal tabiatlı, akıllıca yapılan iltimaslara ve pazarlıklara açık adamlar olup ,üstleri gibi genelde olup bitenler ses çıkarmazlardı.
http://remacle.org/bloodwolf/erudits/photius/StPhotios.jpg
(Din adamı /Ruhani olmamasına rağmen Patrik seçilen Photios )
Örneğin patrik İgnatios Başbakan Bardas'a komünyon vermek istmeyince Patrik tutuklanır ve sürgüne gönderilir. Onun yerine aslında din adamı olmamasına rağmen tüm din adamı yetkleri hızlıca yükseltilerek Photios getirilir. O patriklik için gerekli yeterliliğe sahip biri miydi ? Tarihçiler onun ihtiraslı ve eşsiz siyasi beceriye sahip biri olarak açıklıyor.
Ya da İmparator Herakleiosun bir adamı olan Phasisli Kyrosu Mısır eyaletinin bağımlılığını garantilemek için seçtiğini düünelim. İmparator ,Kyros'u hem patrik hem Mısır valisi olarak atamıştır.
saygılarımla
Kaynaklar :
1-The Oxford Dictionary of Byzantinum
2-The book of Byzantines
3-http://tr.wikipedia.org/wiki/I._%C4%B0saakios_Komnenos
4-http://www.orthodoximages.com/patrons_ding.html
5-http://www.britannica.com/EBchecked/topic/657706/Zoe
6-http://www.wegm.com/coins/romanusi.htm